Ittırad. Övülen veya yerilen kimseye ve soyuna ait isimlerin bir beyitte sıralanması anlamında bir edebî sanat.

Sözlükte "kovmak, sürmek, defetmek" anlamına gelen tard kökünden masdar olan ıttırâd "peşpeşe gitmek, akmak, söz birbiri ardınca akarcasına dökülmek, su bir engele takılmadan dosdoğru akmak" gibi anlamlarda kullanılır. Kelimenin be-d? ilmindeki tanımı özellikle bu son anla­mıyla yakından ilgilidir; bu ilimde "şairin Övdüğü, yerdiği veya hakkında mersiye yazdığı kimsenin ve onun soyundan anıl­ması mümkün olan kişilerin isimlerinin kronoloji sırasıyla akıcı bir biçimde zikre­dilmesi" şeklinde tanımlanmıştır. Övülen veya ye­rilen kimseyi daha iyi tanıtabilmek ama­cıyla sıralanan bu isimlerin veya soy zin­cirinin bir engele takılmadan su gibi akar­casına söylenmesi, hoş, akıcı ve selis ke­limelerden oluşması, söyleyiş güçlüğü (tekellüf) bulunmaması ittıradın gereği ve temel şartıdır. Bir isim zincirinin sıralanı­şı ve söylenişinde söyleyiş güçlüğü bulu­nup bulunmadığını okuyucunun edebî zevki belirler. Ancak isim zincirini oluştu­ran kelimelerin arasına soyla ilgili olma­yan bir sıfat sokarak zinciri kesintiye uğ­ratmanın ittırada aykırı bir tekellüf oldu­ğu söylenmiştir. Şairin kasidesi içinde aruz vezninin bahir ve tef ilelerine uygun dü­şecek şekilde ardarda uygun isimleri sıra­laması onun yeteneğini, gücünü ve dile hâkimiyetini gösterir.

Bu isimlerin tek beyit içinde başlayıp bitmesi şarttır. Nitekim Mütenebbî'nin, Hamdânî Hükümdarı Seyfüddevle'yi öv­düğü bir kasidesinde hükümdarın soy zin­cirini oluşturan isimleri iki beyitte sırala­ması eleştirilere sebep olmuştur. Bu isimlerin beytin son mısraına veya kasidenin başına getirilmesi ve az lafızla çok isim sıralan­ması da bir başarı sayılmıştır.

Belagat âlimlerinin çoğu, sıralanan isim­leri şairin övdüğü veya yerdiği kimsenin soy kütüğünde yer alanların adlarıyla sı­nırlandırmışlardır. Safıyyüddin el-Hillî övü­len kişinin adıyla birlikte sıfat, lakap, kün­ye ve çok defa kabile isminin de sıralan­masını ittıradın gereği sayar.

Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net