Toksikoloji yani zehir bilim, kimyasallar ile biyolojik sistem arasındaki etkileşimleri, zararlı sonuçları yönünden inceleyen bilim dalıdır ya da kimyasalların zararsızlık limitlerini belirleyen bilim dalıdır.

Toksikoloji, biyolojik, kimya, farmakoloji, tıp ve hemşirelik ile örtüşen, kimyasal maddelerin canlı organizmalar üzerindeki olumsuz etkilerini içeren bir disiplin ve toksinlere ve zehirli maddelere maruz kalma teşhisi ve tedavisi uygulamasıdır. Doz ile maruz kalan organizma üzerindeki etkileri arasındaki ilişki toksikolojide önem taşımaktadır. Kimyasal toksisiteyi etkileyen faktörler arasında dozu (ve akut veya kronik olup olmadığını), maruz kalmanın yolu, türü, yaşı, cinsiyeti ve çevreyi içerir. Toksikologlar zehir ve zehirlenme konusunda uzman kişilerdir.

Tarihçe
Toksikoloji denilince akla ilk olarak Paracelsus gelir. 16. yüzyılda Paracelsus'un (1493-1541) zehiri tanımlarken kullandığı "Her madde zehirdir. Zehir olmayan madde yoktur; zehir ile ilacı ayıran dozdur" şeklindeki ifade, bugünkü modern toksikolojinin de çıkış noktasıdır.

Temel prensipler

Toksisite değerlendirmesi amacı, bir maddenin yan etkilerini belirlemektir. Yan etkiler iki ana faktöre bağlıdır: i) maruz kalma yolları (oral, inhalasyon veya dermal) ve ii) doz (maruz kalmanın süresi ve konsantrasyonu). Dozu araştırmak için, maddeler hem akut hem de kronik modellerde test edilir. Genel olarak, bir maddenin kansere neden olup olmadığını belirlemek ve diğer toksisite formlarını incelemek için farklı deney setleri uygulanır.

Kimyasal toksisiteyi etkileyen faktörler:

     Dozaj
         Hem büyük tekli pozlamalar (akut) hem de sürekli küçük pozlamalar (kronik) incelenir.
     Maruz kalmanın yolu
         Yutma, solunum veya cilt emme
     Diğer faktörler
         Türler
         Yaş
         Seks
         Sağlık
         çevre
         Bireysel özellikler

Alt dalları

    Tanımlayıcı toksikoloji
    Klinik toksikoloji
    Çevre toksikolojisi
    Endüstri toksikolojisi
    Adli toksikoloji
    Analitik toksikoloji
    Ekotoksikoloji
    Mesleki Toksikoloji
    Davranış toksikolojisi
    Farmasötik toksikoloji

Uğraş alanları

Her kimyasalın doza bağımlı olarak toksik etki gösterebilmesi gerçeği, toksikolojinin uğraş konularını;

    ilaç
    kozmetik
    pestisit
    gıda katkısı
    ev temizlik malzemesi
    endüstriyel kimyasallar olarak çok geniş bir alana yaymaktadır.

Bütün bu kimyasallara, organizmaya yabancı anlamına gelen "zenobiyotik" yahut "ksenobiyotik" adı da verilmektedir.

Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net