Filozof.net

Komün Nedir, Tarihi, Tanımı, Amacı, Hakkında Bilgi

KOMÜN

Aynı kentte yaşayan ve belli bir özerklikten yararlanarak yasasını kendi yapan ve kendi kendini yöneten halk topluluğu. Komün kavramı tarih içinde birbirinden farklı anlamlarda kullanılmıştır. Önceleri Fransa´da belediye yönetimine komün adı verilirken, daha sonra Fransa, İtalya, İsviçre ve diğer bazı Batı Avrupa ülkelerinde bir belediye meclisi yardımı ile bele­diye tarafından yönetilen idarî birim için kullanılmıştır. Yine Fransa´da 1792 ve 1871 ihtilallerinde kurulan geçici hükümetlere Paris komünü adı verilmiştir. Çin´de Mao zamanında toprak reformu çerçevesinde tarımı düzeltmek, sanayii geliştirmek ve toplumu kalkındırmak için birkaç köyü bir araya getiren sosyo-ekonomik teşkilata "Halk Komünü" denmiştir. Ayrıca üretim araçlarının ortak mülkiyetine dayanan ve sosyal sınıfların oluşmasından önceki toplumsal ilkel hayat biçimi de komün kavramı ile ifade edilmiş olup Marksist teoriye göre sosyal gelişmenin ilk devresini temsil etmektedir.
//
Ortaçağda komün, mahallî özerklik kazanmak amacıyla şehir senyörüne karşı ayaklanan bir grup halkın kurduğu kazaî, malî, iktisadî ve siyasî alanda mutlak muhtariyet kazanan şehirlere denmiştir. Bu nitelikte şehirler az olmakla birlikte, komün hareketleri bütün Avrupa´yı etkilemiş ve senyörler halka sınırlı muhtariyet vermek zorunda kalmışlardır. Orta­çağ´da komün hareketlerinin baş göstermesi ortak hayatı paylaşmak isteyen burjuvaların senyörlerinden, bazı ayrıcalıklara sahip olduklarını belirten bir ferman alma amacına yönelikti.

Önce İtalya´da başarıya ulaşan komün hareketleri, ardından Fransa ve Hollanda´ya yayılmış olup pek çok yerde başarı sağlamıştır. Senyörlerden özerklik kazanan komünlerde belediyeler kurulmuş ve bu kentler bir belediye meclisi tarafından idare edilmiştir. Malî, idarî, kazaî, iktisadî ve siyasî yetkilere sahip komünler kısa zamanda birer senyörlük haline gelmişlerdir. Komünler arasında ortak nitelikler bulunmakla birlikte önemli farklılıklar da vardı. Şehir senyörlüklerine dönüşen İtalyan komünleri, en gelişmiş komünler iken Hollanda ve Fransız komünleri daha sınırlı muhtariyete sahiptiler. İtalyan komünleri zamanla kent devletlerine dönüşürken Fransa´da merkezî krallıkların gelişmesiyle eski gücünü yitirdiler.

Ortaçağdan sonra Avrupa´da güçlü merkezî krallıkların kurulması, Fransız ihtilalinden sonra ulus devlet anlayışının yaygınlaşması ve modern sjyasî-idarî sistemlerin monist yapıda ortaya çıkmaları komünlerin ve özerk kentlerin gücüne ve ayrıcalığına son vermiştir. Modern devlet yapısında ülkenin her yanında tek hukuk sistemi, tek malî düzen, tek iktisadi yapı uygulanmakta olduğundan idarî, malî ve hukukî bakımdan kentlerin farklılığı artık söz konusu olmamıştır. Çin´de Mao zamanında kurulan Halk komünleri de başarılı olamamış ve Mao sisteminin son bulmasıyla birlikte eski önemini kaybetmiştir.

Tarihsel-sosyal bakımdan merkeziyetçi yapıda ortaya çıkan Osmanlı Devleti´nde ve Türkiye Cumhuriyeti´nde komün ve komün hareketlerine benzer bir gelişme olmamıştır.

Davut DURSUN - SBA

Konu Hakkında Bilgini Paylaş & Yorum Ekle


Güvenlik kodu
Yenile