Esad Efendi Kütüphanesi. Sahaflar Şeyhizâde Esad Efendi tarafından İstanbul'da kurulan kütüphane.

Sultanahmet'te Yerebatan caddesin­de bulunan kütüphane 1262 (1846) yı­lında tanzim edilen bir vakfiye ile kurulmuştur. Hayatını okumaya ve yazmaya hasretmiş olan Esad Efendi ömrü boyun­ca topladığı çoğu nadide bütün kitapla­rını, konağının yanında özel olarak in­şa ettirdiği kütüphane binası ile birlikte vakfetmiştir. Ancak kütüphane, binası bitirilemediği için hemen faaliyete ge­çememiş, daha sonra kendisine verilen 30.000 kuruşluk atıyye sayesinde 1848'-de ölümünden az önce tamamlanabil­miştir. Esad Efendi, vakfiyesinde, yap­tırmayı arzu ettiği kütüphane binası ta­mamlanmadan vefat ederse kitapların Râgıb Paşa Kütüphanesi'ne konulması­nı istemiştir.

Vakfiyesinde kaydedildiğine göre ta­til günleri dışında her gün açık olacak kütüphaneye nöbetleşe çalışacak üç hâfız-ı kütüb, bir müstahfız ve bir bevvâb tayin edilmiştir. Kütüphane çalışanları­nın ölümleri halinde görevleri evlâtları­na geçmeyip vakfın mütevellisi tarafın­dan uygun kişilere verileceği belirtilmiş­tir. Kütüphaneden dışarıya kitap çıkarıl­maması, üç yılda bir sayım yapılması ve bu sırada tamire muhtaç kitapların kü­tüphane dışına çıkarılmadan tamir edil­mesi öngörülmüştür. Binanın tamam­lanmasından sonra 1264 (1848) yılında düzenlenen ek vakfiyede mahalle bekçi­si aynı zamanda bevvâb olarak görevlen­dirilmiş, bu iş için aynca ücret tahsis edilmiştir. Hâfız-ı kütüblerin, kitapların kullanılması sırasında zarar görmelerine engel olmak üzere çok dikkatli davran­maları istenmiştir.

Esad Efendi Kütüphanesi'nin kitap sayısı 1280'deki (1863) sayımında 3982, 1294'te (1877) 3853. II. Abdülhamid dev­rinde tanzim edilen matbu fihristinde ve 1328 (1910) yılı sayımında ise 3943-tür. Esad Efendi'nin torunu Dr. Esad ta­rafından vakfedilen ve 3901 -4273 nu­maraları arasına ilâve edilen kitaplarla bu mevcut 4274'e çıkmıştır. Kütüpha­nede bulunan kitaplardaki vakıf mührü 1263 (1847) tarihini taşımakta olup ara­da Esad Efendi'nin şahsî mührünü taşı­yan kitaplara da rastlanmaktadır.

Günümüzde de 3719'u yazma, 555'i basma olmak üzere 4274 kitaba sahip bulunan Esad Efendi Kütüphanesi, ihti­va ettiği çok değerli ve nefis yazma eser­ler dolayısıyla İstanbul'un başta gelen vakıf kütüphaneleri arasında yer almış­tır. Tarihçi olduğu kadar edebiyatçı ve şair yönü de bulunan Esad Efendi önemli eserleri toplayarak özellikle tarih ve ede­biyat bakımından çok zengin bir yazma­lar koleksiyonu meydana getirmiştir. Bu eserlerin çoğunun kenarında kendisi ta­rafından konulmuş haşiyeler, ilâveler gö­rülür. Onun telif ettiği eserlerin önemli bir kısmı da müellif hattıyla bu kütüp­hanededir. Vaktiyle kütüphanenin ida­resindeki yolsuzluklar sebebiyle muhte­lif kitapların zayi olmasının yanı sıra ken­di hattıyla olan eserlerinin bazıları da başka kütüphanelere dağılmıştır. Esad Efendi Kütüphanesi 1914'te Sultanselin’deki Medresetü'l-mütehassısîn'e. 1918'-de de Süleymaniye Kütüphanesi'ne nak­ledilmiştir. Yanıbaşındaki hazîrede Esad Efendi ile ailesinin kabirleri bulunan Sultanahmet'teki kütüphane binası boşal­tıldıktan sonra çeşitli tarihlerde depo ve basımevi olarak kullanılmıştır. Günü­müzde ise bir deri işleri giyim mağazasıdır.

TDV İslam Ansiklopedisi

Yorum ekle veya Makaleye katkı yap

Uyarı!
Hakaret içeren yorumların yasal takip gereği ip adresleri sistem tarafından kayda alınmaktadır.


Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net