Evdir Hanı. Eski Antalya-Burdur kervan yolu üzerinde XIII. yüzyıla ait han.

Antalya'nın yaklaşık 18 km. kuzeyba­tısındaki Yeşilbayır köyünün yakınında­dır. Yapının bugün yerinde bulunmayan üç satırlık mermer kitabesi, 1928 yılın­da tarihi dahil bir kısmı eksik olmasına rağmen R. Riefstahl tarafından okunmuş ve eserin I. İzzeddin Keykâvus zamanın­da (1211-12201 yapıldığı anlaşılmıştır. Sel­çuklu dönemi kervansaraylarında gö­rülen açık avlulu, dört ana eyvanlı plan tipinin Anadolu'daki iki örneğinden bi­ri olması açısından ayrı bir önem taşı­maktadır. Anadolu'da pek benimsenmediği anlaşılan bu plan şeması diğer Selçuk­lu bölgelerinde yaygın olarak karşımıza çıkar.

Kuzey-güney doğrultusunda inşa edil­miş düzgün dikdörtgen planlı yapı 54,00 x 67,60 m. Ölçülerindedir. Doğu ve batı cephelerinde üçer, diğer cephelerinde ikişer tane olmak üzere çevresinde top­lam on adet dört köşe payandası görü­lür. Güney cephede eksen üzerinde yer alan taçkapı dışa taşkındır ve girişin karşılıklı cephelerinde birer mihrabiye nişi bulunmaktadır. 34.50X45,10 m. ölçülerindeki dikdörtgen planlı açık av­lu dört yönden, çift sıra taş ayaklara ba­san tonozlarla örtülü derin eyvanlarla kuşatılmıştır. Bunlardan giriş eyvanı ve onun karşısına rastlayan ile yanlarda ek­sen üzerinde bulunanlar yüksek ve ge­niş ana eyvan, diğerleri galeri ölçülerin­dedir. İçte, yapının doğu duvarında ku­zeyden dördüncü birime ve güney duva­rında batıdan üçüncü birime açılan bi­rer kapıdan, bugün yalnızca üçer basa­mağı görülebilen birer merdivenle dışa payanda olarak yansıtılmış dikdörtgen planlı küçük mekânlara çıkıldığı anlaşıl­maktadır; bu kısımların gözetleme ku­lesi olarak kullanıldığı düşünülebilir.

Simetrik bir düzenleme gösteren ha­nın güney cephesindeki taçkapı, üst bö­lümü bugün kısmen yıkık olmakla birlik­te kalıntılardan anlaşıldığına göre yal­nızca dışa taşkın değil aynı zamanda be­den duvarından da yüksek tutulmuştur. İki yandan süsleme şeritleriyle sınırlan­dırılmış olan nişin yedi sıra mukarnas-lı kavsarası, silindirik köşe sütunçeleri üzerindeki karşılıklı yüzleri mukarnaslı ve silmeli konsollara oturan bir sivri kemerle kuşatılmıştır. İki yandaki mihrabiye nişlerinin kavsaralan üç sıra mukarnaslıdır; içeri basık kemerli bir kapı­dan girilir. Hanın bütününde, moloz dol­gu üzerine oldukça düzenli teknikte kes­me taş kaplama yapılmıştır. Taşların üs­tünde çok sayıda değişik taşçı işareti dikkati çeker.

Yalnız büyük ölçüde mermer kullanıl­dığı görülen taçkapıda süslemeyle kar­şılaşılmaktadır. Hemen hemen tamamıy­la bezemeli olan bu kısımda değişik ge­ometrik motifler uygulanmıştır. Nişi dıştan iki dendan dizisiyle beş on kollu yıl­dız geçmelerle süslü geniş bir şerit ku­şatır. Sivri kemerin yüzeyinde ve basık kemerin üzerindeki yatay şeritte düğüm motifleriyle birleşen daireler ve içlerin­de baklava dilimleri görülür. Mukarnas-lar yelpaze ve istiridye motifleriyle süs­lüdür.

Planı ve taçkapısındaki süslemelerle Selçuklu sanatı içinde önemli bir yere sahip olan Evdir Hanı çok bakımsız bir halde bulunmaktadır.

TDV İslam Ansiklopedisi

Filozof
Özel Arama Motoru
- Design by Filozof.net