ABDÜLVEHHÂB b. ATA el-HAFFAF
Ebû Nasr Abdülvehhâb b. Atâ el-Haffâf el-Basrî (ö. 204/819-20) Rivayetleri Buhârî dışında Kütüb-i Sitilde yer alan bir muhaddis. Benî İcl’in mevlâsı olduğu için el-İclî diye de anılır. Hayatı hakkında fazla bilgi bulunmadığı gibi, “Ayakkabıcı (kavaf)” anlamına gelen Haffâf lakabını hangi sebeple aldığı da bilinmemektedir. Büyük muhaddis Saîd b. Ebû Arûbe’nin hadislerini en iyi bildiği, derslerine yıllarca devam ettiği ve onun kitaplarını yazıp bunları hocasının huzurunda talebelerine okuduğu için. ondan hadis rivayet etmesiyle tanındı. Ayrıca Humeyd et-Tavîl. İbn Avn, İbn Cüreyc, Mâlik b. Enes ve Ebû Amr b. Alâ gibi muhaddislerden hadis öğrendi. Hem muhaddis hem de yedi kıraat imamından biri olan Ebû Amr b. Alâ’dan hadislerini ve kıraat tarikini rivayet etti. Kendisinden de Ahmed b. Hanbel. Yahya b. Maîn, İshak b. Râhûye gibi muhaddisler rivayette bulundular. Memleketi olan Basra’dan Bağdat’a gidip yerleşti ve orada hadis rivayetine başladı.
Yahya b. Maîn ve Dârekutnî gibi muhaddisler onun güvenilir bir râvi olduğunu belirtmekte, kendisini yakından tanıyan Yahya b. Saîd el-Kattân da hakkında müsbet düşünmektedir. Ancak Buhârî ve Nesâî “Kuvvetli değildir” demekte. Ahmed b. Hanbel onu zayıf bulmakta, Ebû Hatim ise hadislerinin î’tibar için yazılabileceğini söylemektedir. Kuvvetli olmadığını söyleyen Nesâî. rivayetlerini Sünen’ine almakta bir bels görmemiştir. İbn Sa’d’ın sadûk dediği, hadislerini Zehebi’nin hasen olarak değerlendirdiği Abdülvehhâb son derece duygulu bir zâhid idi.
Bibliyografya
1- İbn Sa’d, et-Tabakâtü’l-kübrâ (nşr. İhsan Abbas), Beyrut 1388/1968.
2- Buhârî, et-Tarîhu’l-kebir (nşr Abdurrahman b. Yahya el-Yemânî v.dğr), Haydarâbâd 1360-80/1941-60- Diyarbakır, ts. (el-Mektebetü’1-İslâmiy-ye). VI, 98.
3- İbn Ebû Hatim. el-Cerh oet-ta’dîl, Haydarâbâd 1371-73/1952-53- Beyrut, ts. (Dârü’l-Kütübi’l-ilmiyye), VI, 72.
4- Hatîb, Târîhu Bağdâd, Kahire 1349/1931- Beyrut, ts. (Dârü’İ-Fikr), XI, 21-25.
5- Zehebî, Tezkiretüt-huflâz, Haydarâbâd 1375-76/1955-58- Beyrut, ts. (Dâru İhyâfi-türâsi’l-Arabl) I, 339.
6- Zehebî, A’tâmü’n-nübela, IX, 451-454;
7- Zehebî, Mizânü’l-i’tidâl (nşr. Ali Muhammed el-Biİcâvîl, Kahire 1382/1963-Beyrut, ts. (Dârü’l-Ma’rife), İl, 681-682.
8- İbn Hacer, Tehzîbüt-Tehzîb, VI, 450-452.
TDV İslâm Ansiklopedisi