AĞRAZÜ’S-SİYASE
Burhâneddin es-Semerkandî’nin Celâleddin Kılıç Tamğaç Han’a ithaf ettiği devlet yönetimine dair Farsça eseri.
Müellifinin Ağrâz’ü’s-siyâseti iğrâzi’r-riyâse (devlet başkanı olmanın siyasî gayeleri) olarak adlandırdığı eseri, çağdaşı ve meslektaşı Muhammed Avfî ile. onun Lübâbü’l-elbâb’ımn naşiri Muhammed b. Abdülvehhâb-ı Kazvînî İcrâz’ü’r-riyâse ti ağrâzi’s-siyâse, Kâtip Çelebi ve ondan faydalananlar ^grazıi’s-siyâse ti Hlmi’r-riyâse, Zebîhullah Safa ise Ağraz’ü’s-sîyâse ti frâzi’r-riyâse gibi farklı adlarla zikrederler. Semer-kandî, sanatkârane bir üslûpla kaleme aldığı bu eserinde Hz. Yûsuf, Hz. Süleyman ve Hz. Muhammed gibi büyük peygamberlerin, Hulefâyi Râşidîn ve Amr b. As gibi sahâbîlerin yanı sıra, eski İran Hükümdarı Cemşîd’den başlayıp hizmetinde bulunduğu ve sarayında sâhib-dîvân-ı resâil olarak görev yaptığı Celâleddin Kılıç Tamğaç Han (ö. 600/1204) zamanına kadar, çeşitli milletlere ve hanedanlara mensup adalet ve fazilet timsali yetmiş beş kadar meşhur hükümdarın örnek davranışlarını anlatmış, onların muhtelif gayelerle söyledikleri hikmetli sözlerin açıklamasını yapmıştır. Bu arada tıbbî vb. pek çok meseleye de temas etmiştir. Eserinde Eflatun ve Aristo gibi düşünürlerin siyaset felsefelerine de yer veren Semerkandî, Ağrâzü’s-siyâse’nin hemen hemen bütün bölümlerini Arapça, Farsça şiir ve örneklerle süslemiş, gereken yerlerde âyet ve hadisler zikretmiştir.
Henüz neşredilmemiş olan Ağrâzü’s-siyâse’nin altı yazma nüshası bilinmektedir. Bunların en iyisi, Süleymaniye Kütüphanesindeki son tarafı eksik nüshadır.
Bibliyografya
1- Burhâneddin es-Semerkandî. Ağrâzü’s-siyase, Süleymaniye Ktp., Ayasorya, nr. 2833, vr. 10, str. 9, vr. 12a-I3b.
2- Ahmed Ateş, Sindbadnâme (Semerkandî), İstanbul 1947, Mukaddime.
3- Nizâmî-l Arüzî, Çehar Makale (nşr. Muhammed Mirîn), Tahran 1333 hş.
4- Avfî. Lübâbü’l-elbâb (nşr. E. Browne-Muhammed Kazvînî), London 1906.
5- Emin Ahmed-i Râzî, Heft Iktîm (nşr. Cevâd Fâzıl), Tahran 1341/1962.
6- Keşfü’z-zunûn. I, 130.
7- H. Ethe, Târîh-i Edebiyyât-ı Fârst (trc. Rızâzâde Şafak), Tahran 1337 hş.
8- Storey, Persian Literatüre, London 1972.
9- Zebîhullah Safa, Târîh-i Edebiyyât derhân. Tahran 1347.
10- A. Münzevi, Fihrist, Tahran 1349 hş., ll/2.
TDV İslâm Ansiklopedisi